1949’da imzalanan Kuzey Atlantik Antlaşması’nın 5. maddesi, NATO’nun temelini oluşturan kolektif savunma ilkesini düzenler. Buna göre müttefiklerden birine yönelik silahlı saldırı, tüm müttefiklere yapılmış sayılır.
Uluslararası krizlerde sıkça gündeme gelen 5. madde, ittifakın caydırıcılığının temel dayanağı olarak görülüyor.
Bu rehberde maddenin ne anlama geldiğini, otomatik savaş anlamına gelip gelmediğini ve tarihteki tek kullanımını anlatıyoruz.
Öne Çıkan Veriler
- NATO 1949’da 12 kurucu üyeyle kuruldu.
- Türkiye 1952’de üye oldu.
- Karargah Brüksel’de bulunuyor.
- 5. madde yalnızca bir kez işletildi.
5. madde ne diyor?
Madde, her üyenin saldırıya uğrayan müttefike “gerekli gördüğü eylemlerle” destek olmasını öngörür.
Bu destek silahlı kuvvet kullanımını kapsayabilir; ancak yanıtın biçimini her üye kendisi belirler. Yani madde otomatik bir savaş ilanı anlamına gelmez.
Müttefikler ayrıca alınan önlemleri BM Güvenlik Konseyi’ne bildirmekle yükümlüdür.
4. madde ile farkı
Antlaşmanın 4. maddesi ise bir üyenin toprak bütünlüğü, siyasi bağımsızlığı ya da güvenliği tehdit altındayken müttefiklerin ortak danışma yapmasını düzenler.
4. madde danışma, 5. madde ise savunma mekanizmasıdır; bu nedenle 4. madde tarihte çok daha sık işletilmiştir.
Kuzey Atlantik Antlaşması Washington’da imzalandı.
Türkiye ve Yunanistan NATO’ya katıldı.
11 Eylül saldırılarının ardından 5. madde ilk kez işletildi.
İttifak yeni üyelerle genişlemeye devam ediyor.
Tarihteki tek kullanımı
5. madde, NATO tarihinde yalnızca bir kez, 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından ABD’ye destek amacıyla işletildi.
Bu kararın ardından müttefikler hava sahası devriyeleri ve deniz operasyonları gibi destek faaliyetleri yürüttü.
Türkiye ve NATO
Türkiye 1952’den bu yana NATO üyesidir. İttifakın en kalabalık ordularından birine sahip olan Türkiye, güneydoğu kanadındaki stratejik konumuyla öne çıkıyor.
Sık Sorulan Sorular
Türkiye 1952 yılında NATO üyesi oldu.
Yalnızca bir kez, 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından.
Belçika'nın başkenti Brüksel'de.


